منابع خطا رایج در بخش بانک خون old

نوشته شده توسط مدیر سایت on . Posted in بانک خون

 

منابع خطا رایج در بخش بانک خون

 

 

منابع خطا رایج در بخش بانک خون

دکتر مهرداد ونکی

مشاور و مدرس حوزه‌های مدیریت کیفیت و تضمین کیفیت آزمایشگاه‌های تشخیص طبی

 

مقدمه : آزمایشگاه‌های تشخیص طبی محیطی (غیر بیمارستانی ) و برخی از مراکز آزمایشگاهی بیمارستانی جهت گروه بندی ABO  صرفا به انجام سل تایپ اکتفا نموده و عمدتا بک تایپ یا گروه‌بندی سرمی را در ردیف کار روتین خویش ندارند که این امر منجر به اشتباهات بزرگ و جبران ناپذیری در نتایج گروه بندی ABO  می گردد و در نگاهی خوش‌بینانه به این موضوع مشکل اصلی عدم آگاهی و اطلاع آزمایشگاه‌ها از منابع خطاي بالقوه در  گروه‌بندی ناقص خون می‌باشد لذا انجام توام سل تایپ و بک تایپ جهت گروه‌بندی ABO جهت کلیه مراکز آزمایشگاهی ضروری و قابل توصیه می‌باشد. آشنائی با برخی منابع خطاي رایج در گروه‌بندی ABO  که با انجام همزمان سل تایپ و بک تایپ قابل شناسائی و ردیابی می‌باشد در پیشگیری از خطا در این حوزه بسیار موثر می‌باشد.

منابع خطاي رایج در گروه‌بندی سیستم ABO  :

شامل عوامل مرتبط با گلبول قرمز یا سرم بیمار می‌باشد که منجر به اختلاف ( عدم انطباق) در گروه‌بندی سلولی ( سل تایپ ) یا گروه‌بندی سرمی ( بک تایپ) می‌گردد.

الف ) دلايل اختلاف (عدم انطباق ) گروه‌بندی ABO مرتبط با گروه‌بندي سلولي (سل تايپ):

•n     1- آنتي ژن‌هاي غير معمول در سطح گلبول قرمزExtera Antigen present  

مثال : فنوتيپ Bاكتسابي / فنوتيپ B(A)/ پلي آگلوتيناسيون / رولكس فورميشن / پلی‌آگلوتیناسیون/ فعال شدن  Tn  در غشا گلبول قرمز/ ژل وارتون / تعریف پدیده پلی آگلوتیناسیون : به معنی آگلوتیناسیون گلبول‌های قرمز نمونه مورد آزمایش با اکثر آنتی‌سرم‌ها می‌باشد که عمدتا به دنبال فعال شدن Tn و آنتی ژن اکتسابی B  حاصل می گردد.

•n      2- تضعيف يا حذف  آنتي‌ژن‌هاي غشاء  گلبول قرمز    missing antigenمثل : زير گروه‌هاي ABO

•n      3- واکنش مخلوط mix field reaction      مثل : پیوند مغز استخوان و سلول‌های بنیادی/ تزریق خون گروه O به گروه A یا B / کایمریسم ژنتیکی / کایمریسم مصنوعی(انتقال خون  یا پیوند مغز استخوان ) /

مثال شماره 1 : عدم انطباق   ABO در سل تایپ ( فنوتیپ B اکتسابی)

گروه واقعی : A / گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در سل تایپ AB

عامل بروز فنوتیپ B اکتسابی:  سرطان های کولورکتال/ انسداد روده/ سپتی‌سمی گرم منفی‌ها  و  آنزیم‌های داستیله کننده باکتری

 

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

4+

1+

0

4+

 

 

 

مثال شماره 2: عدم انطباق   ABO در سل تایپ  ( فنوتیپA)  )B)

•n     گروه واقعی : B / گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در سل تایپ AB

•n      عامل بروز فنوتیپ A)  )B :حساسیت بالای معرف منوکلونال آنتی A  که حتی قادر است مقادیر بسیار اندک آنتی ژن A را به طور غیر اختصاصی شناسائی  نماید

•n      راه رفع خطا : کاربرد آنتی بادی پلی کلونال به جای منوکلونال / کاربرد آنتی A و آآنتی B با مارک تجاری معتبر دیگر

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

1+

4+

4+

0

 

مثال شماره  3  : عدم انطباق   ABO در سل تایپ  missing antigen   

•n     گروه واقعی : زیر گروه A2 / A3 /   گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در سل تایپ O

•n     عامل بروز: ضعف و کمیت پائین آنتی ژن

•n     راه رفع خطا : تکرار سل تایپ / زمان انکوباسیون طولانی‌تر سل تایپ با معرف‌های پلی‌كلونال

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

0

0

0

4+

 

 

 

 

 

 

مثال شماره 4: عدم انطباق   ABO در سل تایپ ( واکنش مخلوط )

•n     گروه واقعی :B / گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در سل تایپ:  واکنش مخلوط و ضعیف B

•n     عامل بروز اکنش مخلوط : گروه B که حجم زیادی گروه خون O  دریافت نموده است

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

0

2+/mf

4+

0

 

ب) دلايل عدم انطباق ABO مرتبط با گروه‌بندي سرمی  (بک تايپ):

•n     1- آنتی‌بادی‌های غیر معمول در گروه‌بندی سرمی از جمله آلوآنتی‌بادی‌های سرد نظیر آنتی‌لوئیس و آنتی P1  و آنتی M & N و اتوآنتی‌بادی‌های سرد نظیر Anti-I & HI      این آنتی‌بادی‌های غیر معمول در گروه بندی مستقیم A واقعی تایپ شدهدر حالی که در گروه بندی سرمی به طور کاذب گروهO  تایپ می‌شوند.

•n     2- ضعیف شدن یا از بین رفتن آنتی‌بادی‌های سرمی از جمله نوزادان و افراد مسن و موارد پاتولوژیک  نظیر آگاما یا هیپوگلوبولینمی ارثی یا اکتسابی/ در نوزادان تازه بدنیا آمده آنتی‌بادی‌های ABO ضعیف می‌باشند بنابراین گروه‌بندی سرمی با مشکل همراه است.

•n     3- انتقال فرآورده های پلاسمائی  بدون در نظر گرفتن  گروه خونی ABO

مثال شماره 1: عدم انطباق   ABO در بک تایپ (حضور آنتی بادی غیر معمول در گروه‌بندی سرمی )

•n       گروه واقعی : A /  گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در بک تایپ O

•n       عامل بروز : حضور آنتی A1 در سرم فرد A2

•n       راه رفع خطا :استفاده از Anti-A1 lectin

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

4+

0

2+

4+

 

 

مثال شماره 2 : عدم انطباق   ABO در بک تایپ ( حضور آنتی بادی غیر معمول در گروه‌بندی سرمی )

•n       گروه واقعی : AB /  گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در بک تایپ  B ضعیف

•n       عامل بروز : حضور آلوآنتی بادی های سرد و غیر معمول نظیر آنتی p1/M /N

•n       راه رفع خطا : استفاده از  سلول غربالگر O

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

4+

4+

0

1+

 

مثال شماره 3 : عدم انطباق   ABO در بک تایپ (ضعیف شدن یا فقدان آنتی بادی سرمی )

•n     گروه واقعی : O /  گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در بک تایپ AB

•n     عامل بروز : عدم حضور آنتی بادی سرمی

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

0

0

0

0

 

 

 

 

 

 

 

 

موارد مثبت و منفی کاذب در گروه‌بندی ABO(False Positives and False Negatives)

•n     False Positivesموارد ایجاد کننده مثبت کاذب در گروه‌بندی ABO

•n      Contaminated Glassآلودگی لوله‌ها

•n     Autoagglutination  اتو آگلوتیناسیون

•n     A heterophile antibody حضور آنتی‌بادی‌های هتروفیل

•n     Added the wrong antibody اضافه نمودن آنتی‌بادی یا آنتی‌سرم نادرست

•n       Added the wrong antigenاضافه نمودن سوسپانسیون گلبولی یا آنتی‌ژن نادرست

•n      Centerifuge prolonged زمان طولانی و یا سرعت بالا سانتریفوژ

 

•n     False Negativesموارد ایجاد کننده منفی کاذب در گروه بندی ABO

•n     Not washing the test شستشو ناکافی یا فقدان شستشو در آزمایش گروه‌بندی

•n     Inactive/outdated reagents  معرف‌های غیرفعال(تیتر پائین) یا تاریخ گذشته

•n     Incorrect incubation temperature حرارت نامناسب انکوباسیون

•n     Incorrect test time زمان خوانش نادرست آزمایش گروه‌بندی

•n     Prozone or Postzone  پروزون و پوستزون ( غلظت بالاي آنتی‌ژن یا آنتی بادی)

•n     Failure to add reagents نقص در نحوه اضافه نمودن معرف‌ها / عدم تناسب بین مقدار سرم یا آنتی‌سرم با سوسپانسیون سلولی

•n      Short centerifugeزمان کوتاه و یا سرعت کم سانتریفوژ

•n     عدم تشخیص همولیز

و سایر عوامل تکنیکی که منجر به خطا در گروه بندی می گردد شامل : عدم دقت در ثبت یا قرائت نتایج لوله ها / اشتباه در کد گذاری یا لیبلینگ لوله ها /و....

 

 

 

 

عوامل شایع اختلال در گروه‌بندی Rh

عوامل ایجاد کننده مثبت کاذب در گروه‌بندی Rh

•1-    مثبت بودن کومبس مستقیم و اتوآگلوتیناسیون بواسطه غلظت بالاي ایمونوگلوبین یا پروتئین سرمی

•2-    رولو فورمیشن به دنبال حضور آگلوتینین سرد یا پروتئین‌های غیر طبیعی در سرم بیمار (را ه رفع آن شستشو خون با سرم فیزیولوژی قبل از گروه‌بندی )

•3-    آلودگی معرف آنتی Rh/  آلودگی قطره‌چکان معرف با دیگر معرف‌های بانک خون یا آلودگی باکتریال معرف که منجر به پدیده پلی آگلوتیناسیون می‌گردد.

•4-    خشک شدن خون یا آنتی سرم روی اسلاید یا وجود لخته های ریز در نمونه خون

عوامل ایجاد کننده منفی کاذب در گروه‌بندی Rh

•1-    تیتر پائین و نامناسب معرف آنتی Rh) معرف آنتی سرم نامناسب به دلیل اشکال مرتبط با کارخانه سازنده یا خرابی و فساد معرف به دلیل نگاه‌داری نامناسب معرف )

•2-    غلظت بالاي سوسپانسیون گلبولی

•3-    اضافه نمودن آنتی سرم نابجا به جز آنتی Rh

•4-    عدم رعایت زمان انکوباسیون کافی  و عدم  سانتریفوژ لوله طبق دستورالعمل کارخانه سازنده آنتی Rh

•5-    کم خونی شدید بیمار و پائین بودن هماتوکریت بیمار که منجر به رقیق شدن سوسپانسیون گلبولی بیمار وعدم تناسب گلبول و آنتی‌سرم و نهایتا ظهور نتایج منفی کاذب می‌گردد.

•6-    گروه خونی Du به دلیل ضعیف بودن آنتی ژن Rh

 

 

 

 

 

 

 

منابع خطا رایج در آزمایش آنتی گلوبولین ( کومبس):

 واکنش‌های مثبت کاذب در تست کومبس :

1-آلودگی آنتی هیومن

2- سانتریفوژ طولانی مدت یا تایم طولانی

3- آگلوتینین سرد فعال شده : استفاده از سرم تازه از یخچال خارج شده و حاوی آگلوتینین سرد که با جذب کمپلمان روی گلبول‌ها منجر به واکنش مثبت کاذب می گردد

4-آلودگی سرم فیزیولوژی به یون های فلزی یا سیلیس

•5-    آلودگی معرف کومبس به باکتری و دخالت آنتیT و آنتی Tn

•6-    استفاده نامناسب از معرف‌های با قدرت بالا

•7-    پلی آگلوتیناسیون ناشی از ژل وارتون

واکنش‌های منفی کاذب در تست کومبس:

•1-    خنثی شدن معرف آنتی گلوبولین

•2-    عدم اضافه کردن معرف آنتی گلوبولین یا اضافه نمودن اشتباه یک معرف دیگر

•3-    شستن ناکافی و نامناسب گلبول‌ها که منجر به خنثی شدن آنتی گلوبولین می‌گردد

•4-    دور و مدت زمان ناکافی سانتریفوژ

•5-    تاخیر در شستشو و جدا شدن آنتی‌بادی‌هائی که به طور ضعیف به سلول‌ها چسبیده‌اند

•6-    پائین بودن نسبت سلول به سرم

•7-    عدم کاربرد میکروسکوپ در موارد که با چشم غیر مسلح منفی به نظر می‌رسد 

مراجع :

•1-     استانداردهای ملی انتقال خون (مرکز انتقال خون خون بریتانیا) گروه مترجمین سازمان انتقال خون ایران 1382

•2-      مدیریت کیفیت فراگیر در آزمایشگاه بالینی 1382- انتشارات دانشگاه تهران / دکتر درگاهی  دکتر رضائیان

•3-      کتاب جامع تجهیزات آزمایشگاهی و فرآورده های تشخیصی -   1381 دکتر سقا  و همکاران

•4-     اصول هماتولوژی و روش های آزمایشگاهی - انتشارات دانشگاه اصفهان  / دکتر طالب آزرم  1370

Reference:

•1-   Practical hematology dacie & lewis 10th edition  2006

•2-   Labtest.online