منابع خطا رایج در بخش بانک خون old

نوشته شده توسط مدیر سایت on . Posted in بانک خون

 

منابع خطا رایج در بخش بانک خون

 

 

منابع خطا رایج در بخش بانک خون

دکتر مهرداد ونکی

مشاور و مدرس حوزه‌های مدیریت کیفیت و تضمین کیفیت آزمایشگاه‌های تشخیص طبی

مقدمه :

آزمایشگاه‌های تشخیص طبی محیطی (غیر بیمارستانی ) و برخی از مراکز آزمایشگاهی بیمارستانی جهت گروه بندی ABO  صرفا به انجام سل تایپ اکتفا نموده و عمدتا بک تایپ یا گروه‌بندی سرمی را در ردیف کار روتین خویش ندارند که این امر منجر به اشتباهات بزرگ و جبران ناپذیری در نتایج گروه بندی ABO  می گردد و در نگاهی خوش‌بینانه به این موضوع مشکل اصلی عدم آگاهی و اطلاع آزمایشگاه‌ها از منابع خطاي بالقوه در  گروه‌بندی ناقص خون می‌باشد لذا انجام توام سل تایپ و بک تایپ جهت گروه‌بندی ABO جهت کلیه مراکز آزمایشگاهی ضروری و قابل توصیه می‌باشد. آشنائی با برخی منابع خطاي رایج در گروه‌بندی ABO  که با انجام همزمان سل تایپ و بک تایپ قابل شناسائی و ردیابی می‌باشد در پیشگیری از خطا در این حوزه بسیار موثر می‌باشد.

منابع خطاي رایج در گروه‌بندی سیستم ABO  :

شامل عوامل مرتبط با گلبول قرمز یا سرم بیمار می‌باشد که منجر به اختلاف ( عدم انطباق) در گروه‌بندی سلولی ( سل تایپ ) یا گروه‌بندی سرمی ( بک تایپ) می‌گردد.

الف ) دلايل اختلاف (عدم انطباق ) گروه‌بندی ABO مرتبط با گروه‌بندي سلولي (سل تايپ):

1-   n- آنتي ژن‌هاي غير معمول در سطح گلبول قرمزExtera Antigen present  

مثال : فنوتيپ Bاكتسابي / فنوتيپ B(A)/ پلي آگلوتيناسيون / رولكس فورميشن / پلی‌آگلوتیناسیون/ فعال شدن  Tn  در غشا گلبول قرمز/ ژل وارتون / تعریف پدیده پلی آگلوتیناسیون : به معنی آگلوتیناسیون گلبول‌های قرمز نمونه مورد آزمایش با اکثر آنتی‌سرم‌ها می‌باشد که عمدتا به دنبال فعال شدن Tn و آنتی ژن اکتسابی B  حاصل می گردد.

n     - 2- تضعيف يا حذف  آنتي‌ژن‌هاي غشاء  گلبول قرمز    missing antigenمثل : زير گروه‌هاي ABO

n   -3- واکنش مخلوط mix field reaction      مثل : پیوند مغز استخوان و سلول‌های بنیادی/ تزریق خون گروه O به گروه A یا B / کایمریسم ژنتیکی / کایمریسم مصنوعی(انتقال خون  یا پیوند مغز استخوان ) /

   مثال شماره 1 : عدم انطباق   ABO در سل تایپ ( فنوتیپ B اکتسابی)

گروه واقعی : A / گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در سل تایپ AB

عامل بروز فنوتیپ B اکتسابی:  سرطان های کولورکتال/ انسداد روده/ سپتی‌سمی گرم منفی‌ها  و  آنزیم‌های داستیله کننده باکتری

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

4+

1+

0

4+

      مثال شماره 2: عدم انطباق   ABO در سل تایپ  ( فنوتیپA)  )B)

n -    گروه واقعی : B / گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در سل تایپ AB

n   -   عامل بروز فنوتیپ A)  )B :حساسیت بالای معرف منوکلونال آنتی A  که حتی قادر است مقادیر بسیار اندک آنتی ژن A را به طور غیر اختصاصی شناسائی  نماید

n   -   راه رفع خطا : کاربرد آنتی بادی پلی کلونال به جای منوکلونال / کاربرد آنتی A و آآنتی B با مارک تجاری معتبر دیگر

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

1+

4+

4+

0

    مثال شماره  3  : عدم انطباق   ABO در سل تایپ  missing antigen   

n     گروه واقعی : زیر گروه A2 / A3 /   گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در سل تایپ O

n     عامل بروز: ضعف و کمیت پائین آنتی ژن

n     راه رفع خطا : تکرار سل تایپ / زمان انکوباسیون طولانی‌تر سل تایپ با معرف‌های پلی‌كلونال

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

0

0

0

4+

 

      مثال شماره 4: عدم انطباق   ABO در سل تایپ ( واکنش مخلوط )

n     گروه واقعی :B / گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در سل تایپ:  واکنش مخلوط و ضعیف B

n     عامل بروز اکنش مخلوط : گروه B که حجم زیادی گروه خون O  دریافت نموده است

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

0

2+/mf

4+

0

     ب) دلايل عدم انطباق: ABO مرتبط با گروه‌بندي سرمی  (بک تايپ):

n     -1- آنتی‌بادی‌های غیر معمول در گروه‌بندی سرمی از جمله آلوآنتی‌بادی‌های سرد نظیر آنتی‌لوئیس و آنتی P1  و آنتی M & N و اتوآنتی‌بادی‌های سرد نظیر Anti-I & HI  این آنتی‌بادی‌های غیر معمول در گروه بندی مستقیم A واقعی تایپ شدهدر حالی که در گروه بندی سرمی به طور کاذب گروهO  تایپ می‌شوند

n   -  2- ضعیف شدن یا از بین رفتن آنتی‌بادی‌های سرمی از جمله نوزادان و افراد مسن و موارد پاتولوژیک  نظیر آگاما یا هیپوگلوبولینمی ارثی یا اکتسابی/ در نوزادان تازه بدنیا آمده آنتی‌بادی‌های ABO ضعیف می‌باشند بنابراین گروه‌بندی سرمی با مشکل همراه است.

n    - 3- انتقال فرآورده های پلاسمائی  بدون در نظر گرفتن  گروه خونی ABO

مثال شماره1:عدم انطباق   ABOدر بک تایپ (حضور آنتی بادی غیر معمول در گروه‌بندی سرمی )

n       گروه واقعی : A /  گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در بک تایپ O

n       عامل بروز : حضور آنتی A1 در سرم فرد A2

n       راه رفع خطا :استفاده از Anti-A1 lectin

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

4+

0

2+

4+

مثال شماره 2: عدم انطباق   ABOدر بک تایپ (حضور آنتی بادی غیرمعمول درگروه‌بندی سرمی )

n       گروه واقعی : AB /  گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در بک تایپ  B ضعیف

n       عامل بروز : حضور آلوآنتی بادی های سرد و غیر معمول نظیر آنتی p1/M /N

n       راه رفع خطا : استفاده از  سلول غربالگر O

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

4+

4+

0

1+

مثال شماره 3 : عدم انطباق   ABO در بک تایپ (ضعیف شدن یا فقدان آنتی بادی سرمی )

n     گروه واقعی : O /  گروه کاذب ناشی از عدم انطباق در بک تایپ AB

n     عامل بروز : عدم حضور آنتی بادی سرمی

سل تایپ

سل تایپ

بک تایپ

بک تایپ

 anti -A

Anti-B

A1-cell

B-cell

0

0

0

0

 

 

موارد مثبت و منفی کاذب در گروه‌بندی ABO(False Positives and False Negatives)

n     False Positivesموارد ایجاد کننده مثبت کاذب در گروه‌بندی ABO

n      Contaminated Glassآلودگی لوله‌ها

n     Autoagglutination  اتو آگلوتیناسیون

n     A heterophile antibody حضور آنتی‌بادی‌های هتروفیل

n     Added the wrong antibody اضافه نمودن آنتی‌بادی یا آنتی‌سرم نادرست

n       Added the wrong antigenاضافه نمودن سوسپانسیون گلبولی یا آنتی‌ژن نادرست

n      Centerifuge prolonged زمان طولانی و یا سرعت بالا سانتریفوژ

n     False Negativesموارد ایجاد کننده منفی کاذب در گروه بندی ABO

n     Not washing the test شستشو ناکافی یا فقدان شستشو در آزمایش گروه‌بندی

n     Inactive/outdated reagents  معرف‌های غیرفعال(تیتر پائین) یا تاریخ گذشته

n     Incorrect incubation temperature حرارت نامناسب انکوباسیون

n     Incorrect test time زمان خوانش نادرست آزمایش گروه‌بندی

n     Prozone or Postzone  پروزون و پوستزون ( غلظت بالاي آنتی‌ژن یا آنتی بادی)

n     Failure to add reagents نقص در نحوه اضافه نمودن معرف‌ها / عدم تناسب بین مقدار سرم یا آنتی‌سرم با سوسپانسیون سلولی

n      Short centerifugeزمان کوتاه و یا سرعت کم سانتریفوژ

n     عدم تشخیص همولیز

و سایر عوامل تکنیکی که منجر به خطا در گروه بندی می گردد شامل : عدم دقت در ثبت یا قرائت نتایج لوله ها / اشتباه در کد گذاری یا لیبلینگ لوله ها /و....

                                            عوامل شایع اختلال در گروه‌بندی Rh

عوامل ایجاد کننده مثبت کاذب در گروه‌بندی Rh

1-    مثبت بودن کومبس مستقیم و اتوآگلوتیناسیون بواسطه غلظت بالاي ایمونوگلوبین یا پروتئین سرمی

2-    رولو فورمیشن به دنبال حضور آگلوتینین سرد یا پروتئین‌های غیر طبیعی در سرم بیمار (را ه رفع آن شستشو خون با سرم فیزیولوژی قبل از گروه‌بندی )

3-    آلودگی معرف آنتی Rh/ آلودگی قطره‌چکان معرف با دیگر معرف‌های بانک خون یا آلودگی باکتریال معرف که منجر به پدیده پلی آگلوتیناسیون می‌گردد.

4-    خشک شدن خون یا آنتی سرم روی اسلاید یا وجود لخته های ریز در نمونه خون

عوامل ایجاد کننده منفی کاذب در گروه‌بندی Rh

1-    تیتر پائین و نامناسب معرف آنتی Rh) معرف آنتی سرم نامناسب به دلیل اشکال مرتبط با کارخانه سازنده یا خرابی و فساد معرف به دلیل نگاه‌داری نامناسب معرف )

2-    غلظت بالاي سوسپانسیون گلبولی

3-    اضافه نمودن آنتی سرم نابجا به جز آنتی Rh

4-    عدم رعایت زمان انکوباسیون کافی  و عدم  سانتریفوژ لوله طبق دستورالعمل کارخانه سازنده آنتی Rh

5-    کم خونی شدید بیمار و پائین بودن هماتوکریت بیمار که منجر به رقیق شدن سوسپانسیون گلبولی بیمار وعدم تناسب گلبول و آنتی‌سرم و نهایتا ظهور نتایج منفی کاذب می‌گردد.

6-    گروه خونی Du به دلیل ضعیف بودن آنتی ژن Rh

                                منابع خطا رایج در آزمایش آنتی گلوبولین ( کومبس):

 واکنش‌های مثبت کاذب در تست کومبس :

1-آلودگی آنتی هیومن

2- سانتریفوژ طولانی مدت یا تایم طولانی

3- آگلوتینین سرد فعال شده : استفاده از سرم تازه از یخچال خارج شده و حاوی آگلوتینین سرد که با جذب کمپلمان روی گلبول‌ها منجر به واکنش مثبت کاذب می گردد

4-آلودگی سرم فیزیولوژی به یون های فلزی یا سیلیس

5-    آلودگی معرف کومبس به باکتری و دخالت آنتیT و آنتی Tn

6-    استفاده نامناسب از معرف‌های با قدرت بالا

7-    پلی آگلوتیناسیون ناشی از ژل وارتون

واکنش‌های منفی کاذب در تست کومبس:

1-    خنثی شدن معرف آنتی گلوبولین

2-    عدم اضافه کردن معرف آنتی گلوبولین یا اضافه نمودن اشتباه یک معرف دیگر

3-    شستن ناکافی و نامناسب گلبول‌ها که منجر به خنثی شدن آنتی گلوبولین می‌گردد

4-    دور و مدت زمان ناکافی سانتریفوژ

5-    تاخیر در شستشو و جدا شدن آنتی‌بادی‌هائی که به طور ضعیف به سلول‌ها چسبیده‌اند

6-    پائین بودن نسبت سلول به سرم

7-    عدم کاربرد میکروسکوپ در موارد که با چشم غیر مسلح منفی به نظر می‌رسد 

مراجع :

1-     استانداردهای ملی انتقال خون (مرکز انتقال خون خون بریتانیا) گروه مترجمین سازمان انتقال خون ایران 1382

2-      مدیریت کیفیت فراگیر در آزمایشگاه بالینی 1382- انتشارات دانشگاه تهران / دکتر درگاهی  دکتر رضائیان

3-      کتاب جامع تجهیزات آزمایشگاهی و فرآورده های تشخیصی -   1381 دکتر سقا  و همکاران

4-     اصول هماتولوژی و روش های آزمایشگاهی - انتشارات دانشگاه اصفهان  / دکتر طالب آزرم  1370

Reference:

1-   Practical hematology dacie & lewis 10th edition  2006

2-   Labtest.online